Radivoje Merdović
Nedavno je našoj javnosti omogućeno da se upozna sa prvim nacrtom STRATEGIJE REGIONALNOG RAZVOJA CRNE GORE 2011-2013 godine. Autor naznačene Strategije je Savjet koji je formirala Vlada Crne Gore, a kojim predsjedava ministar ekonomije Branko Vujović.
Odmah poslije upoznavanja sa Strategijom nameće se nekoliko ključnih (suštinskih) dilema. Prva, najvažnija i najosetljivija, odnosi se na to da li je moguće izvršiti regionalni razvoj – a da prethodno nijeste sistematski riješili pitanje decentralizacije, koja predstavlja preduslov uspješne regionalizacije i regionalnog razvoja.
Bez toga, regionalizacija i regionalni razvoj ostaju u začaranom krugu, u kandžama centralnog upravljanja državom uz sveopštu opasnost politizacije i partokratskog svojatanja ove vrlo značajne ideje. Partokratija je centralizovala procese odlučivanja o javnim dobrima , (stvarima), marginalizovala građane i pretjerano ojačala uticaj političkog faktora na redistribuciju i korišćenje sredstava.
Najveći stradalnici od centralizacije, kod nas, u Crnoj Gori – upravo su lokalne samouprave na sjeveru, čija se većina stanovnika nalazi na samoj ivici provalije siromaštva.
Dva primjera centralizovanog načina i autokratskog pristupa razvoju sjeverne regije navodimo kao opomenu: prvi – probijanje tunela ispod planinskog prevoja Trešnjevik, i drugi – aktiviranje Aerodroma Berane.
(1) Umjesto da radove na probijanju tunela ispod Trešnjevika otpočne da radi odmah, dan poslije završetka izgradnje tunela Sozina, angažovanjem domaće mehanizacije i radne snage Rudnika boksita, čime bi se postigla višestruka korist – centralizovana vlastuporno pokušava da radi nešto što je nemoguće uraditi: izgraditi izuzetno skupo sredstvo (auto-put), za koje je nemoguće naći realan izvor (novac).
(2) Aerodrom berane, centralizovanoj vlasti služi isključivo za popunjavanje vremena u kampanji, i jedina vrednota i efektivna korist od učestalih posjeta aerodromskom teritoriju jeste turnus šetnje u zdravoj okolini. Kada treba praktično postupiti, onda se za izgovor proklamuju nalazi na brzinu naručenih, a još brže urađenih studija (studija TAM-programa). A opšte je poznato da nijedan aerodrom na svijetu nije otpočeo sa radom bez obimne i iskrene pomoći svoje države, te da nijedno ozbiljno osmišljeno aerodromsko preduzeće nije zatvoreno zbog insolventnosti, već u okruženju imamo par ekselans promjere aerodroma kao uspješnih privrednih subjekata i izvora egzistencije za zaposlene građane. Izuzetak će, izgleda biti beranski aerodrom.
Spasonosnu svjetlost na kraju tunela naše krize mogla bi da označi i decentralizacija, pod kojom se podrazumijeva proces prenošenja poslova i nadležnosti državne uprave sa centralnih državnih organa na necentralne regionalne, gradske, opštinske. Moderni ustavi propisuju i još jedan osnovni tip samouprave – mjesnu samopuravu, kao bazični model organizovanja i upravaljanja poslovima od interesa svakog stanovnika. Elementarno je logično da se potrebe najprije rešavaju na mikro planu – i on je najbolja osnova za opštinsko, regionalno i državno.
Zbog toga ako bi se stvarno iskazala politička volja da se uđe u ovaj proces, prvi korak bi bila izrada nacionalne strateigje decentralizacije. U ovom dokumentu dala bi se dubinska analiza stanja i potreba, a zatim bi se, poslije upoređivanja sa iskustvima drugih decentralizovanih evropskih zemalja – predložola optimalna rješanja za našu državu.
(Vijesti)
